Бvтэн нойр булчирхай шилжvvлэн суулгах, эд эс шилжүүлэн суулгах хоёр нь хоер өөр зvйл юм. Орчин vед хэдийгээр нойр булчирхайг дангаар нь болон нойр булчирхайг бөөрний хамт шилжvvлэн суулгах нь нэлээн амжилттай хөгжиж байгаа ч зарим өвчний тохиолдолд энэхvv хvнд мэс заслыг хийх шаардлагагvй гэж vзэж байна. Эд эс шилжvvлэн суулгах талаар маш их судалгаа хийгдэж, тvрvvчээсээ клиникт vр дvнгээ өгч байна. Жишээ нь чихрийн шижин өвчний vед зөвхөн Лангергансын арлын эсийг (инсулин ялгаруулдаг) шилжvvлэн суулгах хангалттай гэж vзэж байна. Эд эс шилжvvлэн суулгах нь одоогоор клиникт төдийлөн дэлгэрээгvй ч өөрийн ирээдvйгээ хvлээж байна. Дэлхийн ЭШСМЗ-ын нийгэмлэгийн 1996 оны мэдээгээр дэлхийд 7000 орчим нойр булчирхай - бөөрний ШСМЗ, 2000 орчим нойр булчирхайн шилжvvлэн суулгах мэс засал хийгджээ .
Нойр булчирхай - болон Нойр булчирхайг бөөрний хамт шилжvvлэн суулгах мэс засал
Тvvхээс
Чихрийн шижин өвчний тухай бүр эртний Египт, Грект мэдэж байсан ч тvvний эмгэг жам, шалтгаан нь дөнгөж ХХ зуунд тайлагджээ. 1889 онд Германы эрдэмтэд уг өвчин нь нойр булчирхайтай холбоотой юм гэдгийг баталжээ. Улмаар 1922 онд Канадын Торонто хотноо анх удаа 14 настай хүүхдийг инсулин бухий нойр булчирхайн экстрактаар эмчилж амжилтанд хүрчээ. 70 жилийн өмнөөс уг өвчний эмнэл зvйн хэлбэрүүдийг нээж эмгэг жамын хувьд нэн аюултай болох инсулин хамааралт буюу Typ I Diabet - ийг тодорхойлжээ. Хэдийгээр орчин vед энэхvv өвчнийг инсулин эмчилгээгээр эмчилж vр дvнтэй байгаа ч төгс эмчилгээнд нойр булчирхай болон эд эс шилжvvлэн суулгах мэс заслууд тооцогдож байна. Анхны нойр булчирхай шилжvvлэн суулгах мэс заслыг 1966 оны 11-сарын 17-нд Миннеаполисд (АНУ) хийжээ. ЭШСМЗ-ын амжилтууд нойр булчирхайн ШСМЗ-г сvvлийн арван жилд нэн хурдацтай хөгжvvлж тэр нь өнөөдөр Typ I Diabet-н эмчилгээний арга болон хvлээн зөвшөөрөгджээ.
Нойр булчирхай болон нойр булчирхайг бөөрний хамт шилжvvлэн суулгах мэс заслын ач холбогдол.
Заалт, эсрэг заалтууд.
Чихрийн шижин өвчний I-тип буюу инсулин хамааралт хэлбэр нь өнгөрсөн зууны нэлээн том асуудал байсан бол өнөөдөр түүнийг төгс эмчлэх нэг арга гарч ирсэн нь нойр булчирхай болон нойр булчирхайг бөөрний хамт шилжvvлэн суулгах мэс засал юм. Чихрийн шижин өвчний хожуу vеийн хvндрэлийн vед хvний бие дахь жижиг хялгасан (микроангиопатий) болон том судаснууд (макроангиопатий) гэмтдэг ауюлтай билээ. Тэр дундаа хамгийн их судасжилт бvхий бөөрийг гэмтээн vйл болон бvтцийн өөрчлөлт vvсгэдэг. Улмаар бөөрний дутагдалд хvргэж, энэхvv хvндэрлээр нас барах нэгэн шалтгаан болж байна. Тиймээс хожуу vеийн хvндрэлvvд илэрсэн vед зөвхөн дан ганц нойр булчирхай шилжvvлэн суулгахаас илvv нойр булчирхайг бөөрний хамт шилжvvлэн суулгах мэс засал нэлээд өргөн хэрэглэгдэж байна. Нөгөө талаас энэхvv өвчнийг эрт оношлон бөөрөнд өөрчлөлт vvсэхээс өмнө дан ганц нойр булчирхай юмуу эд эсийг шилжvvлэн суулгах нь зvйтэй юм гэж vзэж байна. Мөн зарим тохиолдолд эхлээд бөөрөө шилжvvлэн суулгаад хэсэг хугацааны дараа нойр булчирхайг нь шилжүүлэн суулгах хэлбэр бас байдаг, учир нь энэ нь иммуносупрессив эмчилгээний болон эрсдлийн нөхцлvvдтэй холбоотой. Өөрөөр хэлбэл чихрийн шижин өвчний ямар үед эрхтэн шилжvvлэн суулгах, мэс заслын ямар тактикийг нь баримтлах вэ гэдэг бол маш чухал асуудал юм . Эндээс нойр булчирхай болон нойр булчирхайг бөөрний хамт шилжvvлэн суулгах мэс заслын гол заалт бол чихрийн шижин өвчний I-тип бөөрний дутагдалын хамт гэж vзэж болно.
Эмчилгээний эсрэг заалтууд :
-18-аас доош болон 55-с дээш насныхан
- зvрх болон уушигны дутагдал
- архаг архичид болон эмийн харшил
- сэтгэцийн өвчтэй
- хурц халдвар
- хорт хавдар
- хэт таргалалт өвчин
- эмчилгээнээс татгалзсан, сэтгэл уналтын хам шинж
Мэс заслын өмнөх бэлтгэл, бэлэн байдал
Хэрэв өвчтөнд ЭШСМЗ шаардлагатай гэж vзсэн бол өвчтөнөө маш сайн бэлтгэнэ. Yvнд vндсэн шинжилгээнvvд болон энэхvv эмчилгээг шаардлагтай гэсэн бvх нотлох баримтууд, мөн доорхи хэдэн гол зvйлvvдэд анхаарах хэрэгтэй.
- Зvрх судасны vзлэг, шинжилгээнд анхаарах, учир нь мэс заслын vед vхэлд хvргэдэг нэг гол хvндрэл бол зvрхний дутагдал бөгөөд ялангуяа чихрийн шижин өвчний vед энэ нь элбэг тохиолддог (микро- болон макроангиопатий). Зvрх судасны системийн vзлэгийг эрхтэн хvлээх хугацаанд байнга хийж байх, шинжилгээнvvдийг давтаж байх ( ЭКГ, судасны допллерграф болон хаймсуурдах шинжилгээнvvд ).
- Уг мэс заслын эмчилгээний өмнө болон дараа нь байнга дагалдах хандлагатай хvндрэл бол бөөр шээсний замын халдвар юм. Yvний шалтгаан нь чихрийн шижин өвчин болон бусад өвчин байдаг. Тиймээс мэс заслаас өмнө шээсний замын халдварын байж болох бvх шалтгааныг зайлуулсан байх шаардлагтай юм (антибиотик эмчилгээ, цистостоми тавих г.м).
- Нvд болон мэдрэлийн системийн шинжилгээнvvд хийх. Төрөлхийн хараагvй байх тохиолдолд энэ нь эмчилгээний эсрэг заалт биш гэдгийг анхаарна уу.
- Өвчтөнтөй ярилцах, сэтгэл зvйн хvвьд бэлдэх. Энэ мэс засал нь нэлээн хvнд мэс заслын эмчилгээнд тооцогдох учир гарч болзошгvй хvндрэл, эмчилгээний гол гол зарчим, vе шатыг эмчлvvлэгч мэдэх ёстой юм. Эмчилгээ удаан vргэлжлэдэг (6-8 долоо хоног) учраас эмч болон өвчтнөөс их тэсвэр тэвчээр шаардагдана. Өвчтнийг сэтгэл санаа өндөр байх, мэс заслын эмчилгээг дэмжих нь чухал юм.
- Бэлтгэл хангагдсан гэж vзвэл аль нэг ЭШСТ (тухайн улсын, тивийн, дэлхийн жишээ нь: Ази, Евротрансплант ЭШСТ г.м) өргөдөлөө өгөх хэрэгтэй. Ингээд тохирох эрхтэнийг хvлээж, олдсон vед 24 цагийн дотор мэс засалд бэлэн болох хэрэгтэй. Yvнд ЭШСТ болон эмч, эмнэлгийн ажилчдын шуурхай, хоорондоо нарийн уялдаа бvхий vйл ажиллагаа шаардлагтай юм. Мөн тvvнчлэн өвчтөний бэлэн байдал, бичиг баримтууд ( vvнд эмнэлгийн, санхvvгийн, хуулийн г.м) бvрдсэн байх ёстой. Ер нь өвчтөнд бvрэн тохирох эрхтэн олдох нь хэзээд хvндрэлтэй байдаг. Гэтэл эрхтэн хvлээж бvй өвчтөний тоо хэд дахин их тул шилжvvлэн суулгах мэс засал ямагт маш их хариуцлага шаарддаг болохыг санаж явах хэрэгтэй.
Мэс заслын явц
Нойр булчирхайн шилжvvлэн суулгах мэс засал нь тvvний анатомын байрлал , физиологи vйл ажилгаа , ялгааруулж буй олон тооны шvvрэл болон иммуносупрессив , мэс заслын техникийн зарим асуудлаас болоод клиникт хэрэгжилтлээ нэлээн хугацаа шаардагдажээ . Орчин vед энэхvv саад бэрхшээлvvдийг гэтлэн давж клиникт өөрийн тогтвортой байр сууриа олж , итгэлтэйгээр цааш хөгжиж байна .
Мэс заслын дараахи vндсэн хэлбэрvvд байна:
1.Нойр булчирхай/бөөрний хамт нэгэн зэрэг шилжvvлэн суулгалт
2.Амжилттай бөөр шилжvvлэн суулагсны дараахи нойр булчирхай шилжvvлэн суулгалт
3.Зөвхөн нойр булчирхайн шилжүүлэн суулгалт (бөөрний хэвийн vйл ажилгаатай vед)
Мэс заслын техникийн хувьд :
1. Нойр булчирхайн сегмент шилжvvлэн суулгалт
2. Нойр булчирхайг 12хуруу гэдэсний хамт шилжүүлэн суулгах
3.Бусад .....хэдийгээр өөр мэс заслын техник аргууд байдаг ч тэдгээр нь биологийн биш (синтетик зvйлvvд ашиглагддаг)гэсэн утгаар өргөн тархахгүй байна .
Мөн нэг анхаарал татах зүйл бол нэг донороос авч буй нойр булчирхайгаа хоёр хvнд шилжvvлэн суулгах боломж юм .Нойр бурчирхайн сегмент -их бие, сүүль хэсгийг нэг дахь өвчтөнд ,харин vлдэх нойр булчирхайн толгойн хэсгийг 12хуруу гэдэсний хамт хоёр дахь өвчтөнд суулгана гэсэн vг . Донор эрхтэн ховор харин эрхтэн хvлээж буй өвчтний жагсаалт vvнээс хэд дахин их гэдгийг санаж байх хэрэгтэй .
Хvрэх зам:
Мэс заслын зvслэг нь ямар хэлбэрийн шилжvvлэн суулгалт вэ гэдгээс хамааран янз бvр байна .Нойр булчирхай/бөөрний хамт нэгэн зэрэг суулгаж байгаа тохилдолд хэвлийн голын өргөтгөсөн зvслэг хэрэглэнэ . Хэрэв өмнө нь бөөр шилжvvлэн суулгагдсан байвал(ө.х хэвлийн зvvн талдаа бөөр суулагсан клюшковидный зvслэгтэй ) нойр булчирхай шилжvvлэн суулгахдаа баруун пара- эсвэл трансректаль зvслэг сонгодог .
Нойр булчирхайн сегмент шилжvvлэн суулгалт
Мэс заслын дараахи гол vе шатуудаас бvрдэнэ гэж vзэж болно: а)Суулгах нойр булчирхайн сегментийг бэлдэх. Yvнд донор хvнээс нойр булчирхайн их бие , сvvль хэсгийг тvvний цусан хангамж болох дэлvvний артери венийн хамт эксплантаци хийн авна .Энд нэг анхаарах зvйл бол тухайн нас барсан донорын эрхтнvvд нэгэн зэрэг эрхтэн шилжvvлэхэд ашиглагддаг тул Truncus coeliacus ,v.portae нь элэгний трансплантат талдаа үлддэг бөгөөд нойр булчирхайн сегментийн (дэлvvний артери ,вен) судасыг уртасгах -судасны реконструкци хийх хэрэгтэй болдог .
Уртасгалтыг төгсгөл-төгсгөлөөр судас залгалт техникийн өндөр төвшинд хийх хэрэгтэй .Yvнд донорын өөрийн судаснуудаас ашиглана .
б)a.iliaca болон v.iliaca externa -ааг ялгаж бэлдэх .Тухайн эрхтэн-сегментийг авч буй өвчнийхээ a.iliaca болон v.iliaca externa -ааг ялгаж бэлдэх хэрэгтэй .
в)Нойр булчирхайн сегмент шилжүүлэн суулгалт. Үүнд артери( a.iliaca externa-ааг дэлvvний артеритай) венийн (v.iliaca externa-ааг дэлүүний уртасгасан вентэй) анастомозууд хийнэ .
г)Pancreatiko-Zystostomie. Нойр булчирхай шvvрлийн ялгаруулалтыг хэвийн байлгахын тулд суулгаж буй нойр булчирхайн сегментээ (цоргыг) давсагтай залгасан стомий хийдэг.
Нойр булчирхайг 12хуруу гэдэсний хамт шилжvvлэн суулгах
Нойр булчирхайн сегмент шилжvvлэн суулгалтын дараа тохиолдох судсан дахь тромбоз хүндрэл нь Нойр булчирхайг 12хуруу гэдэсний хамт шилжүүлэн суулгах аргыг нэвтрvvлэхэд хvрэгжээ.Энэ нь хамгийн тvгээмэл, дэлгэрсэн арга болоод байгаа билээ.
Гэсэн хэдий ч нойр булчирхайг 12хуруу гэдэсний хамт шилжvvлэн суулгах нь бас өөрийн муу талуудтай юм . Донорын олон эрхтэн нэгэн Эрхтэн шилжvvлэн суулгахад ашиглагдаж байгаа тохиолдолд Truncus coeliacus ,v.portae нь элэгний трансплантат талдаа vлддэг .Тиймээс суулагсан нойр булчирхайн цусан хангамжийг хэвийн байлгахын тулд заавал артери венийн судаснуудыг уртасгах реконструкци хийх хэрэгтэй болдог. Энэхvv аргын бас нэг дутагдал нь трансплатат дахь 12хуруу гэдэсний шархлаа vvсэх ,оёдол тавигдах хvндрэлvvд гарах тал байдаг .
Мэс заслын vе шатууд
а)Нойр булчирхайг12хуруу гэдэсний хамт эксплантаци хийж дэлvvний болон мезентерик артери венийн уртасгах судасны реконструкцуудыг донорын a.iliaca-гийн Y-бифуркаци болон vvдэн венvvдийг ашиглан трансплантатыг бэлдэнэ .
б)Нойр булчирхайг 12хуруу гэдэсний хамт шилжvvлэн суулгалт.Имплантацийг хийхдээ юуны өмнө трансплантатыг байрлуулан судасны реконструкци хийх хэрэгтэй эсэхийг vздэг. Хэрэв донор эрхтэн хангалттай урт өөрийн truncus caeliacus, v.portae-тай мөн тэдгээр нь аорт болон vvдэн венд хангалттай хvрч байвал реконструци хийх шаардлаггvй байдаг. Харин хvрц муу, эсвэл truncus болон v.portae хэсэг нь элэгний трансплантат талдаа vлдсэн бол реконструци хийдэг. Yvнд донорын a.v.iliaca-гийн бифуракционуудыг ашиглана. Имплантационыг хийхдээ артери судасыг нь аорт, вен судасыг vvдэн вентэй залгана. 12 хуруу гэдсийг нарийн гэдэстэй хажуу хажуугаар Pancreatiko-Duodeno-Jejunostomi хийдэг. Хэрэв PKTX(Pancreas-/Kidneytransplantation) хийж байга бол эхлээд нойр булчирхайгаа суулгаад дараа нь бөөрийг шилжvvлэн суулгана (ердийн стандарт бөөр шилжvvлэн суулгалттай адил, гагцхvv хэвлийн хөндийнхээ хvрцээ ашиглан ретроперитонеаль implatation хийдэг).
Тавилан, прогноз
1966 онд анхны Нойр булчирхайн шилжvvлэн суулгах мэс заслаас хойш дэлхийд нийтдээ 7000 гаруй Нойр булчирхай болон нойр булчирхай-бөөрний шилжvvлэн суулгах мэс засал хийгдсэн байна. Yvнээс 5000 нь АНУ бусад нь Европ, Азид хийгджээ . Нойр булчирхай болон нойр булчирхай-бөөрний шилжvvлэн суулгах мэс заслын ачаар өнөөдөр чихрийн шижин өвчнийг төгс эмчлэх боломжтой болсон. Тиймээс ч цусан дахь сахарыг байнга үзэх, инсулины бүлгийн эм тарих, хоолны дэглэм барих зэрэг нь хэрэггvй болж, хvн хэвийн идэвхтэй амьдралд шилжлээ. Одоогийн байдлаар мэс заслын дараа 1-гээс дээш жил амьдрах чадвар 91%, нойр булчирхайн хэвийн vйл ажиллагаа 1 жилийн хvгацаанд 74%, бөөрний vйл 86% -тай байна. Зарим клиникуудын шилжvvлэн суулгасан нойр булчирхайн хэвийн vйл 5 жилийн дараа 85%- тай байна.
Гарч болох хүндрэл
Доорхи хvндрэлvvд гарч болно:
- Суулгасан нойр булчирхайн vрэвсэл (Трансплантатпанкреатит). Мэс заслын дараахи эрт vед шилжvvлэн суулгасан нойр булчирхайн vрэвсэл тохиолдох нь хамгийн элбэг. Ер нь уг мэс заслын дараа бvр уг vрэвсэл хэдэн цаг юмуу хоногоор заавал дагалддаг онцлогтой байдаг. Yрэвсэл мэс заслын явц, эрхтэний цусан хангамжийн байдал, эрхтэн хадгалалт-консевирунг гэх мэт олон хvчин зvйлээс хамаарна. Хэрэв донор эрхтэний эзэн нь настай, архи их хэрэглэдэг байсан бол уг хүндрэл гарах нь илvv их магадлалтай. Үрэвслийг ихэнхдээ нойр булчирхайн vрэвслийн эсрэг эмийн эмчилгээгээр эмчлэх боловч шаардлагтай бол релапартомий хийдэг. Мөн хvндрэлийн vед шээс хаагдах, гэдэс дvvрэх зэрэг дагавар шинжvvд илэрдэг тул гэдэс хаймсуурдах болон цистостоми тавидаг .
- Хэвлийн хөндийн халдвар , перитонит Энэ мэс заслын дараа өвчтөн иммуносупрессив эмчилгээнд байдаг тул биеийн эсэргvйцэл суларсан байна. Тиймээс хэвлийн хөндийд идээт vрэвсэл vvсэх, буглах зэрэг хүндэрлүүд гарч болдог (дунджаар 4% нь тохиолддог). Дээрээс нь трансплантатпанкреатит хавсарбал маш хүнд нөхцөл үүсч болдог. Иймээс цаг алдалгүй хэвлийн хөндийг угаах , сайн гуурсууд орхих, сонгомол антибиотик эмчилгээ хийх зэрэг нь маш чухал юм.
- Трансплантаттромбоз Мэс заслын дараа шилжvvлэн суулгасан нойр булчирхайн судсанд цусны бvлэн vvсч улмаар эрхтэн ховхрох, дутагдал vvсгэх аюултай байдаг билээ. Энэ хvндрэл нь судасны залгасан байдал, цус бүлэгнэлтийн эсрэг эмчилгээнээс их хамаардаг.
- Цус алдалт Мэс заслын дараа цус алдах, гематом vvсэх хvндрэл нь 10%-тай тохиолддог
- Дээрхи гэдэсний (12 хуруу гэдэс ) хvндрэлvvд Хүндрэлийн 6% орчмыг эзэлдэг. Уг хvндрэл нь нойр булчирхайн шилжүүлэн суулгах мэс заслыг 12 хууруу гэдэсний сегментийн хамт хийсэн тохиолдолд гардаг бөгөөд залгаасаас цус алдах, оёдол тавигдах нь илбэг байдаг.
- Шээсний замын үрэвсэл Уг хvндрэл нь нэг талаас суурь өвчин болох чихрийн шижин нөгөө талаас шээсээр ялгарч буй идэвхт нойр булчирхайн шvvс-ферментуудтай холбоотой үүсдэг. Эмчлэхэд ч нэлээн төвөгтэй, их өвдөлттэй циститийн vед антибиотик эмчилгээнvvдийг хэрэглэдэг.
- Халдвар Ямар нэгэн халдвар авах нь зөвхөн энэ мэс заслын төдийгүй ерөөсөө ЭШСМЗ-ын анхаарал татаж буй асуудлын нэг болоод байгаа билээ. Уг мэс заслын дараахи дархлаа эмчилгээтэй (иммуносупрессив) холбоотойгоор хvний эсрэгvйцэл муудаж, улмаар халдвар авах нь их байдаг. Эдгээр халдваруудад бактери, мөөгөнцөр, вирусын халдвар багтаж байна. Эдгээрээс цитомегаловирусын халдвар хамгийн их тохиолддог, 50-80%. Энэ вирус нь мэс заслын өмнө тодорхойлогдохгvй байж байгаад цитомегаловирус позитив донор эрхтэн шилжvvлэн суулгасны дараа халдварын процесс эхэлж болохыг vгvйсгэх аргаггvй юм.
Saturday, September 27, 2008
Элэг шилжүүлэн суулгах
Эрхтэн шилжvvлэн суулгах мэс заслын (ЭШСМЗ) хvрээнд маш амжилттай хөгжиж байгаа салбар бол элэг шилжvvлэн суулгах мэс засал билээ. Сvvлийн vед элэгний хурц болон архаг өвчнvvдийг эмчлэх эмчилгээний асуудлууд маш их анхаарал татаж байна. Хэдийгээр элэг шилжvvлэн суулгах мэс засал нь өртөг өндөртөй, мэс заслынхаа хувьд маш хvнд, хvндрэл ихтэй ч олон өвчтөнvvдийн хүвьд өвчнөөс салах ганц арга зам нь болжээ. Анхны амжилттай элэг шилжvvлэн суулгах мэс заслыг 1963 онд АНУ-ын Дэнвэр хотно доктор Томас Е.Штарльц хийжээ. Yvнээс хойш Европын бусад орнуудад хийгдэж эхэлсэн ч иммуносупрессив эмчилгээний асуудлаас болж хэсэг хугацаанд зогсонги байдалд байснаа 1979, 1980 онуудад циклоспорин А иммуносупрессив эмчилгээнд хэрэглэж эхэлсэн нь ЭШСМЗ хувьд маш том эргэлт болжээ. Эрхтэн хадгалахад (консервирунг) олсон амжилтууд ("University-of-Wisconsin" уусмал) болон FK506, OKT3, Antithymozytenglpobulin зэрэг шинэ иммуносупрессорууд, сэхээн амьдруулах, мэс заслын дараахи эмчилгээний ололтууд элэг ШСМЗ-ыг сvvлийн арван жилд хөгжих нэг том vндэс болжээ. Ялангуяа сүүлийн үед амьд хvнээс (донороос) тал элэгийг нь шилжvvлэн суулгах, нэг элэгийг хоёр хувааж хоёр өвчтөнд суулгах гээд техникийн хvвьд шилжvvлэн суулгах мэс засал нэлээн амжилтанд хүрчээ . 1985 онд элэгний хоёр хэсгийг хоёр өвчтөнд шилжүүлэн суулгах анхны мэс заслыг ХБНГУ-н Ханновер хотноо доктор профессор Пихлмайр тэргүүтэй баг хийжээ. Элэг шилжvvлэн суулгах эмчилгээний ёс зүйн үндсийг Чикаго хотно эрдэмтэн проф. Бройльш боловсруулсан байна. Одоогийн байдлаар дэлхийн 200 гаруй эрхтэн шилжvvлэн суулгах төвvvдэд нийтдээ 52 000 гаруй элэг шилжүүлэн суулгасан байна.
Элэг шилжvvлэн суулгах мэс засал эмчилгээний заалт
. Элэг шилжvvлэн суулгах мэс заслын гол заалт нь бvх төрлийн хурц болон архаг элэгний дутагдал, элэгний цирроз юм. Элэг ШСМЗ-ыг дунджаар 60%-ийг элэгний цирроз өвчтэй хvнд хийжээ. Элэгний тусгай доорхи өвчнvvд элэг ШС- эмчилгээний заалт болж болно.
Элэгний даймжрах явцтай, улмаар элэгний цирроз vvсгэдэг өвчнvvд:
Анхдагч биллиар цирроз
Энэ өвчин голдуу дунджаас дээш насны эмэгтэйчvvдэд тохиолдох ба цөсний замын vрэвслийн улмаас цөс урсах нь саадтай болж элгэнд цөсний зогсонгшил бий болдог. Хэдийгээр эмийн эмчилгээгээр цөсний зогсонгшил, урсгалыг сайжруулж болох боловч зарим өвчтөнvvдэд өвчин илтээр даймжрах шинжтэй явагдаж элгэнд цөсний зогсонгшлын уулмаас элэгний цирроз vvсдэг. Энэхvv тохиолдолд элэг шилжvvлэн суулгах нь хvнд байдлаас гарах эмчилгээний нэгэн сайн арга болдог .
Анхдагч хатуурлын холангит
Цөсний замын хатуурал, сорвижилтын улмаас элгэнд цөсний зогсонгшил бий болж элэгний цирроз vvснэ.
Элэгний үрэвслийн дараахи цирроз
Энэхvv цирроз нь вирусын бус шалтгааны гаралтай элэгний vрэвслийн дараа vvсдэг. Энэ тохиолдолд элэг шилжvvлэн суулгах нь нэлээн амжилттай байдаг.
Архаг идэвхт гепатит (ХАГ)
Вирусын гаралтай элэгний vрэвсэл нь удаан үргэлжилсний дараа элэгний циррозд шилжинэ.
Архины хордлогын элэгний өвчин
Архины хордлогын шалтгаантай элэгний өвчин. Архидалт нь бусад элэгний өвчнvvдийг сэдээх, идэвхжvvлэх хор уршигтай юм. Ийм тохиолдолд элэг ШСМЗ амжилттай болох vндэс нь мэс заслын өмнөх нөхцөл байдалтай маш холбоотой. Юуны өмнө архинаас бvрэн татгалзах (доод тал нь 6 сарын турш хэрэглээгvй байх), гэр бvл, мэргэжлийн, санхvvгийн асуудлыг бvрэн шийдэх хэрэгтэй болдог.
Бадда-Киарын Өвчин
Энэхvv ховор тохиолдох өвчний vед элэгний вен дахь эндофлебит болон цусны бvлэгнэлтийн өөрчлөлтийн улмаас цусны зогсонгшил бий болж улмаар элэгний дутагдал, циррозын шалтгаан болдог байна.
Элэгний анхдагч хорт хавдарууд:
Гепатоцеллюляр карцином - элэгний эсийн гаралтай
холангиоцеллюляр карцином - элгэн доторхи цөсний замын эсvvдээс vvдэлтэй хорт хавдар.
Төрөлхийн гаж хөгжил:
Элэгний гаднах цөсний замын төрөлхийн атрези гажигийн улмаас элгэнд цөсний зогсонгшил vvсч элэгний дутагдалд хvргэдэг.
Бодисын солилцооны өөрчлөлт:
Вилсоны өвчний vед цусанд бие биентэйгээ холбогдох ёстой уураг болон зэс хоёрын холбогдох vйл алдагдаж улмаар чөлөөт зэс нь элгийг болон төв мэдрэлийн системийн бүтцийг гэмтээж эхэлдэг.
- гэр бvлийн гиперхолестеринеми
- альфа-1-антитрипсины дутагдал
- галактоземи
Хурц элэгний дутагдлууд:
- элэгний вируст гепатитууд
- эмийн хордлогын шалтгаантай
- хордлого, жишээ нь: зарим хорт мөөгний хордлогын үед
Эсрэг заалт
- Элэгнээс гаднах ерөнхий сепсисийн байдалд байгаа vед
- Элэгний бус бусад хорт хавдруудтай, зvрх- уушигны хvнд дутагдалтай үед
- ДОХ шинжилгээгээр эерэг тохиолдолд
- нас өндөр 60-с дээш хэт хөгшин хvмvvс, бөөрний дутагдалтай болон вена портагийн бөглөрөлттөй өвчтөн, архаг архичдад
- мөн сэтгэцийн өвчтэй, сэтгэл уналтын маш хvнд хам шинжтэй, психозтой vед харьцангvй эсрэг заалтад авч vздэг.
Элэг шилжvvлэн суулгах мэс заслын явц
Мэдээж энэхvv том мэс заслыг зөвхөн анагаах ухаан - мэргэжлийн талаас болон хууль эрх зvйн орчин нь бvрдсэн, санхvv эдийн засгийн хувьд бэхжсэн эрхтэн шилжvvлэн суулгах мэс заслын клиникт хийнэ. Аливаа том, хvнд мэс заслын тэр дундаа эрхтэн шилжvvлэн суулгах мэсзаслын амжилтын vндэс нь зөвхөн амжилттай мэс засал биш юм. Мэс заслын өмнөх бэлтгэл эмчилгээ, оношлогоо, өвчтөний биеийн байдал, сэтгэл санааны байдал, мэс заслын багийн мэдлэг ур чадвар, унтуулага сэхээн амьдруулах тасгийн хvчин чадал, мэс заслын дараахи эмчилгээ, асаргаа сувилгаа, эмч эмнэлгийн ажилчдын уйгагүй хөдөлмөр, ЭШСМЗ хийх минимум стандарт тоног төхөөрөмж, эмийн хангамж бүхий мэс заслын клиник гээд цаашилбал хууль эрх зvйн орчин, санхvv эдийн засгийн гээд маш
том асуудал билээ.
Элэг ШСМЗ бэлтгэл ажиллагаа
ЭШСМЗ аливаа бэлтгэлд нэн тэргvvний чухал зvйл бол шинжилгээний бэлэн байдал, онош бvрэн тогтоогдсон өөрөөр хэлбэл донор эрхтэн олдсон тохиолдолд аль болох цаг алдахгvйгээр бvх шаардлагатай зvйлvvд бэлэн байх ёстой билээ. Шинжилгээнд цусны бvх төрлийн тестvvд, уушигны vйл ажиллагаа, ЭКГ, зvрхний ЭХО, хэвлийн ЭХО, ходоод гэдэсний замын дуран шинжилгээнvvд, хэвлийн компьютертомограмм зэрэг нэн тэргvvнд бэлэн байх ёстой. Цаашлаад тухайн өвчтөний онцлог байдалд хэрэгцээтэй бvх шинжилгээг хийсэн байх хэрэгтэй, жишээ нь элэгний хавдрын үед бусад эрхтнvvд дахь хавдрын үсэрхийлэлийг vгvйсгэх шинжилгээнvvд болон мэс заслын бус салбарын нарийн мэргэжлийн эмч нарт vзvvлэх шаардлагатай.
ЭШСМЗ бэлтгэлийн өөр нэг чухал хэсэг нь өвчтөнд тайлбарлах ярилцлага байдаг билээ. Yvнд өвчний болон эмчилгээний тухай, гарч болзошгvй хvндрэл, мэс заслын дараахи асуудлууд (суулгасан эрхтэн ховхрох, иммуносупрессив эмчилгээ ) гээд бvх зvйлийн талаар өвчтөн бvрэн мэдлэгтэй байх хэрэгтэй байдаг.
Эдгээр бvх асуудал, бичиг баримтууд бэлэн болсон vед тухайн улсын, тивийн Эрхтэн Шилжvvлэн Суулгах Tөвд (ЭШСТ) бvртгvvлж өвчтөнд иммунологийн хувьд тохирох донор эрхтэнг хvлээнэ. Жишээ нь Европын бvх орнуудын ЭШСТ-vvд нэгдсэн нэг Евротрансплант Төвд зангигдсан байдаг (Евротрансплант төв нь Голландын Лайдэн хотно байралдаг). Донор эрхтэн хvлээх явдал дунджаар 1-2 жил vргэлжлэдэг байна. Учир нь зөвхөн Европ төдийгүй дэлхийд эрхтэн хvлээж буй өвчтөний тоо донор эрхтнээсээ хэд дахин их байгаа билээ. Тухайн донор эрхтэн өвчтөнд тохирох эсэхийг цусны бvлгийн тохироо, элэгний хэмжээ, донор болон эрхтэн авагчийн иммуношинжилгээний тохироо - Cross match г.м шийднэ. Элэг нь бөөртэй харьцуулахад харьцангvй "бага" иммунотохироо шаардах ба хамгийн гол нь цусны АВО-системийн тохироо байх шаардлагатай юм. Энэ нь элэг ШСМЗ-лд нэлээн бололцоо олгож байгаа билээ.
Хэрэв тохирох донор эрхтэн олдсон тохиолдолд жинхэнэ мэс заслынхаа бэлтгэл ажилд орно. Yvнд мэс заслын болон унтуулгын багын маш шуурхай, нарийн уялдаатай vйл ажиллагаа нэн чухал :
- өвчтөний бvх биеийн vзлэг, анамнез
- хангаттай их сэлбэх цус
- бэлэн Cross match-ийн vр дvн
- төвийн венийн катетеризаци г.м мөн бусад мэс засалд хийгддэг бvх бэлтгэл ажил орно.
Мэс заслын явц
ЭШС мэс засал нь мэс засалч хvнээс маш их мэдлэг, туршлага, тэсвэр хатуужил, хурд хараа, анатомын эргэлзээгvй мэдлэг, мэс заслын техникийн нарийн дэс дарааны тухай мэдлэг ур чадвар, судас болон элэг цөсний мэс заслын туршлага, судас залгах гайхамшигт авьяас, гар болон сэтгэл нийлсэн мэс заслын баг шаардагдах билээ.
ЭШС мэс заслын явцыг бvтнээр нь бичих нь барагдахгvй бөгөөд бололцоогvй (багшаар дамжиж сурдаг эрдэм гэж бодож байна) учир онолын хувьд зайлшгvй мэдэж ёстой зvйлvvдийг товч дурдья.
Элэг шилжvvлэн суулгах мэс засалд бvтэн элэг болон элэгний сегмент, донор элэгийг хоёр хувааж хоёр өвчтөнд шилжvvлэн суулгах (Splitting, Huckepack -"piggypack"- Technik) гээд хэлбэрээсээ хамаарч мэс заслын техник явц өөр өөр байдаг билээ. Энд зөвхөн сонгомол бvтэн элэг шилжvvлэн суулгах мэс заслын явцаас товч танилцуулья. Ихэнх тохиолдолд цаг хэмнэх, нөгөө талаас физиологийн үйл ажиллагааг их алдагдуулхгvйн vvднээс хоёр мэс заслын баг ажилладаг. Мэс засал нь дараахи vндсэн хэсгээс бvрдэх юм :
1. Донор элэгийг авах мэс засал
2. Эрхтэн хvлээн авагчийн эмгэг элэгийг авах мэс засал
3. Донор элгийг шилжvvлэн суулгах
1 ба 2-р мэс заслын явц ерөнхийдөө адилхан гэдэг нь эндээс харагдаж байна, vvнд 1-р мэс заслын зорилго нь элэгний артери болон vvдэн вен, цөсний ерөнхий цоргыг аль болох урт хадгалан авч vлдэхэд оршино.
Мэс заслын зvслэг, хvрэх зам нь хэвлийн дээд хөндлөн зүслэг бөгөөд баруун болон зvvн сvвээний хавирган догуур vргэлжилсэн ташуу зvслэг хийнэ. Дараа нь хэвлийн голын шугамын дагуу хийсэн уг зvслэгээс дээш өвчvv хvртэл зvслэг хийн өргөсгөнө. (Mercedes-Stern зvслэг гэж заримдаа нэрэлдэг, сайн харвал мерседесс машины эмблем шиг юм ).
- Хэвлийг нээсний дараа элэгний vvдэн хэсгийн бvх бvтцийг сайтар болгоомжтой ялгана. Yvнд : элэгний баруун, зvvн , ерөнхий артери , цөсний баруун, зvvн, ерөнхий цорго мөн vvдэн вен орно.
- Элэгийг мобилизаци хийх - супра болон ретро бvх бэхэлгээ холбоосоос нь салгах (Ligg.triangularia, Lig.falciforme)
Донор элэгийг болон эрхтэн хvлээн авагчийн эмгэг элэг авах мэс заслууд (hepatektomie)
Элэгийг бvрэн сулласны дараа элэгний ерөнхий артери, цөсний ерөнхий цорго, vvдэн вен болон хөндийн венийг элэгний дээр, доор тус бvр зохих хэмжээнд нь судасны хавчуураар хавчиж байгаад элэгийг тайрч авна. Ингэж донор болон эмгэг элэгээ авсны дараа эрхтэн хvлээн авагчийн Bypass -ын асуудал чухал байдаг . Учир нь элгийг тайрч авсны дараа доод хөндийн болон vvдэн венийн цус элгээр дамжин зvрх рvv ордог vйл ажиллагаа алдагдаж, ялангуяа мэс засал удаан vргэлжлэх тохиолдолд доод мөчид болон vvдэн венийн системд саатал vvсч улмаар зvрхний дутагдалд хvргэдэг. Тиймээс ялангуяа хvvхэд болон шаардлагтай бусад бvх тохиолдолд дээд хөндийн болон vvдэн вен (portal-venosen), дээд болон доод хөндийн венийн (veno-venosen) Bypass -уудыг мэс заслын явцад суулгах шаардлага гардаг. Yvнтэй зэрэгцээд авсан донор эрхтэнээ хадгалах-консервирунг хийх хэрэгтэй байдаг. Одоогоор хамгийн өргөн хэргэлэгдэж байгаа нь UW-уусмал бөгөөд донор элгээ суулгах хvртэл ишемийн хугацаа дунджаар 10-12 цаг байдаг (vvнд тээвэрлэлт, бэлтгэл орно).
Донор элгээ шилжvvлэн суулгах( Implantation).
Энэ шатанд доорхи анастомозуудыг амжилттай, аль болох бага хугацаанд, судас залгах техникийн өндөр тvвшинд хийх хэрэгтэй байдаг:
- vvнд элэгний дээд болон доодхи хөндийн венvvдийн, vvдэн венийн, элэгний артерийн, цөсний ерөнхий цоргын анастомозууд багтана. Цөсний ерөнхий цоргыг төгсгөл-төгсгөлөөр, хажуу-хажуугаар, ташуу хэлбэрийн гэсэн залгах аргууд байдаг. Хэрэв эрхтэн хүлээн авагчийн цөсний ерөнхий цорго бүгд авагдсан тохиолдолд (жишээ нь Клатцкинын хавдарын vед) choledochojejunostomie хийх шаардлагтай болдог.
- элгээ суулгасны дараа цус тогтоох, шалгах пробууд хийнэ. Мөн туршилтын холангиограмм зэргийн дараа хэвлийд гурсууд vлдээж хэвлийг хаана.
Мэс заслын дараахи байдал, хяналт
Элэгээ амжилттай шилжvvлэн сулгасны дараа өвчтөн тодорхой хугацаанд сэхээн амьдруулах-интессив эмчилгээний тасагт байх хэрэгтэй. Энд шаардлагатай бvх эмчилгээг дээд тvвшинд хийж (плазм, цус), зvрх судас, амьсгалын vйлийг бvрэн монитор системийн дор, шээс, бөөрний vйл ажиллагаа, элэгний vйлийг лабораторын байнга хяналтанд байлгах нь чухал.
Мэс заслын дараахи эрт vеийн хvндрэл болох зvрхний хэм алдагдал, уушигны эмболи, амьсгалын дутагдал зэрэг гарсан vед яаралтай арга хэмжээ авах техникийн болоод мэргэжлийн туслалцааны нөхцөл боломж энд л байдаг. Нэлээдгvй тохиолдолд мэс заслын дараа цус алдах хvндрэл гардаг, ийм vед яаралтай шалгах мэс засалд орох хэрэгтэй болдог. Заримдаа суулгасан эрхтэний анхдагч дутагдал - хvндрэл гарсан эхний 3-5 хоногт шинээр эрхтэн суулгах -ретрансплантаци хийх нь бий.
Өвчтний биеийн байдал нэлээн тогтворжоод, шарх нь цэвэр эдгэрсэн vед интессивээс ердийн тасаг руу шилжvvлнэ. Цаашид тухайн ЭШСТ -ийн хяналтанд байх шаардлагатай байдаг.
Элэг шилжvvлэн суулгах мэс засал эмчилгээний заалт
. Элэг шилжvvлэн суулгах мэс заслын гол заалт нь бvх төрлийн хурц болон архаг элэгний дутагдал, элэгний цирроз юм. Элэг ШСМЗ-ыг дунджаар 60%-ийг элэгний цирроз өвчтэй хvнд хийжээ. Элэгний тусгай доорхи өвчнvvд элэг ШС- эмчилгээний заалт болж болно.
Элэгний даймжрах явцтай, улмаар элэгний цирроз vvсгэдэг өвчнvvд:
Анхдагч биллиар цирроз
Энэ өвчин голдуу дунджаас дээш насны эмэгтэйчvvдэд тохиолдох ба цөсний замын vрэвслийн улмаас цөс урсах нь саадтай болж элгэнд цөсний зогсонгшил бий болдог. Хэдийгээр эмийн эмчилгээгээр цөсний зогсонгшил, урсгалыг сайжруулж болох боловч зарим өвчтөнvvдэд өвчин илтээр даймжрах шинжтэй явагдаж элгэнд цөсний зогсонгшлын уулмаас элэгний цирроз vvсдэг. Энэхvv тохиолдолд элэг шилжvvлэн суулгах нь хvнд байдлаас гарах эмчилгээний нэгэн сайн арга болдог .
Анхдагч хатуурлын холангит
Цөсний замын хатуурал, сорвижилтын улмаас элгэнд цөсний зогсонгшил бий болж элэгний цирроз vvснэ.
Элэгний үрэвслийн дараахи цирроз
Энэхvv цирроз нь вирусын бус шалтгааны гаралтай элэгний vрэвслийн дараа vvсдэг. Энэ тохиолдолд элэг шилжvvлэн суулгах нь нэлээн амжилттай байдаг.
Архаг идэвхт гепатит (ХАГ)
Вирусын гаралтай элэгний vрэвсэл нь удаан үргэлжилсний дараа элэгний циррозд шилжинэ.
Архины хордлогын элэгний өвчин
Архины хордлогын шалтгаантай элэгний өвчин. Архидалт нь бусад элэгний өвчнvvдийг сэдээх, идэвхжvvлэх хор уршигтай юм. Ийм тохиолдолд элэг ШСМЗ амжилттай болох vндэс нь мэс заслын өмнөх нөхцөл байдалтай маш холбоотой. Юуны өмнө архинаас бvрэн татгалзах (доод тал нь 6 сарын турш хэрэглээгvй байх), гэр бvл, мэргэжлийн, санхvvгийн асуудлыг бvрэн шийдэх хэрэгтэй болдог.
Бадда-Киарын Өвчин
Энэхvv ховор тохиолдох өвчний vед элэгний вен дахь эндофлебит болон цусны бvлэгнэлтийн өөрчлөлтийн улмаас цусны зогсонгшил бий болж улмаар элэгний дутагдал, циррозын шалтгаан болдог байна.
Элэгний анхдагч хорт хавдарууд:
Гепатоцеллюляр карцином - элэгний эсийн гаралтай
холангиоцеллюляр карцином - элгэн доторхи цөсний замын эсvvдээс vvдэлтэй хорт хавдар.
Төрөлхийн гаж хөгжил:
Элэгний гаднах цөсний замын төрөлхийн атрези гажигийн улмаас элгэнд цөсний зогсонгшил vvсч элэгний дутагдалд хvргэдэг.
Бодисын солилцооны өөрчлөлт:
Вилсоны өвчний vед цусанд бие биентэйгээ холбогдох ёстой уураг болон зэс хоёрын холбогдох vйл алдагдаж улмаар чөлөөт зэс нь элгийг болон төв мэдрэлийн системийн бүтцийг гэмтээж эхэлдэг.
- гэр бvлийн гиперхолестеринеми
- альфа-1-антитрипсины дутагдал
- галактоземи
Хурц элэгний дутагдлууд:
- элэгний вируст гепатитууд
- эмийн хордлогын шалтгаантай
- хордлого, жишээ нь: зарим хорт мөөгний хордлогын үед
Эсрэг заалт
- Элэгнээс гаднах ерөнхий сепсисийн байдалд байгаа vед
- Элэгний бус бусад хорт хавдруудтай, зvрх- уушигны хvнд дутагдалтай үед
- ДОХ шинжилгээгээр эерэг тохиолдолд
- нас өндөр 60-с дээш хэт хөгшин хvмvvс, бөөрний дутагдалтай болон вена портагийн бөглөрөлттөй өвчтөн, архаг архичдад
- мөн сэтгэцийн өвчтэй, сэтгэл уналтын маш хvнд хам шинжтэй, психозтой vед харьцангvй эсрэг заалтад авч vздэг.
Элэг шилжvvлэн суулгах мэс заслын явц
Мэдээж энэхvv том мэс заслыг зөвхөн анагаах ухаан - мэргэжлийн талаас болон хууль эрх зvйн орчин нь бvрдсэн, санхvv эдийн засгийн хувьд бэхжсэн эрхтэн шилжvvлэн суулгах мэс заслын клиникт хийнэ. Аливаа том, хvнд мэс заслын тэр дундаа эрхтэн шилжvvлэн суулгах мэсзаслын амжилтын vндэс нь зөвхөн амжилттай мэс засал биш юм. Мэс заслын өмнөх бэлтгэл эмчилгээ, оношлогоо, өвчтөний биеийн байдал, сэтгэл санааны байдал, мэс заслын багийн мэдлэг ур чадвар, унтуулага сэхээн амьдруулах тасгийн хvчин чадал, мэс заслын дараахи эмчилгээ, асаргаа сувилгаа, эмч эмнэлгийн ажилчдын уйгагүй хөдөлмөр, ЭШСМЗ хийх минимум стандарт тоног төхөөрөмж, эмийн хангамж бүхий мэс заслын клиник гээд цаашилбал хууль эрх зvйн орчин, санхvv эдийн засгийн гээд маш
том асуудал билээ.
Элэг ШСМЗ бэлтгэл ажиллагаа
ЭШСМЗ аливаа бэлтгэлд нэн тэргvvний чухал зvйл бол шинжилгээний бэлэн байдал, онош бvрэн тогтоогдсон өөрөөр хэлбэл донор эрхтэн олдсон тохиолдолд аль болох цаг алдахгvйгээр бvх шаардлагатай зvйлvvд бэлэн байх ёстой билээ. Шинжилгээнд цусны бvх төрлийн тестvvд, уушигны vйл ажиллагаа, ЭКГ, зvрхний ЭХО, хэвлийн ЭХО, ходоод гэдэсний замын дуран шинжилгээнvvд, хэвлийн компьютертомограмм зэрэг нэн тэргvvнд бэлэн байх ёстой. Цаашлаад тухайн өвчтөний онцлог байдалд хэрэгцээтэй бvх шинжилгээг хийсэн байх хэрэгтэй, жишээ нь элэгний хавдрын үед бусад эрхтнvvд дахь хавдрын үсэрхийлэлийг vгvйсгэх шинжилгээнvvд болон мэс заслын бус салбарын нарийн мэргэжлийн эмч нарт vзvvлэх шаардлагатай.
ЭШСМЗ бэлтгэлийн өөр нэг чухал хэсэг нь өвчтөнд тайлбарлах ярилцлага байдаг билээ. Yvнд өвчний болон эмчилгээний тухай, гарч болзошгvй хvндрэл, мэс заслын дараахи асуудлууд (суулгасан эрхтэн ховхрох, иммуносупрессив эмчилгээ ) гээд бvх зvйлийн талаар өвчтөн бvрэн мэдлэгтэй байх хэрэгтэй байдаг.
Эдгээр бvх асуудал, бичиг баримтууд бэлэн болсон vед тухайн улсын, тивийн Эрхтэн Шилжvvлэн Суулгах Tөвд (ЭШСТ) бvртгvvлж өвчтөнд иммунологийн хувьд тохирох донор эрхтэнг хvлээнэ. Жишээ нь Европын бvх орнуудын ЭШСТ-vvд нэгдсэн нэг Евротрансплант Төвд зангигдсан байдаг (Евротрансплант төв нь Голландын Лайдэн хотно байралдаг). Донор эрхтэн хvлээх явдал дунджаар 1-2 жил vргэлжлэдэг байна. Учир нь зөвхөн Европ төдийгүй дэлхийд эрхтэн хvлээж буй өвчтөний тоо донор эрхтнээсээ хэд дахин их байгаа билээ. Тухайн донор эрхтэн өвчтөнд тохирох эсэхийг цусны бvлгийн тохироо, элэгний хэмжээ, донор болон эрхтэн авагчийн иммуношинжилгээний тохироо - Cross match г.м шийднэ. Элэг нь бөөртэй харьцуулахад харьцангvй "бага" иммунотохироо шаардах ба хамгийн гол нь цусны АВО-системийн тохироо байх шаардлагатай юм. Энэ нь элэг ШСМЗ-лд нэлээн бололцоо олгож байгаа билээ.
Хэрэв тохирох донор эрхтэн олдсон тохиолдолд жинхэнэ мэс заслынхаа бэлтгэл ажилд орно. Yvнд мэс заслын болон унтуулгын багын маш шуурхай, нарийн уялдаатай vйл ажиллагаа нэн чухал :
- өвчтөний бvх биеийн vзлэг, анамнез
- хангаттай их сэлбэх цус
- бэлэн Cross match-ийн vр дvн
- төвийн венийн катетеризаци г.м мөн бусад мэс засалд хийгддэг бvх бэлтгэл ажил орно.
Мэс заслын явц
ЭШС мэс засал нь мэс засалч хvнээс маш их мэдлэг, туршлага, тэсвэр хатуужил, хурд хараа, анатомын эргэлзээгvй мэдлэг, мэс заслын техникийн нарийн дэс дарааны тухай мэдлэг ур чадвар, судас болон элэг цөсний мэс заслын туршлага, судас залгах гайхамшигт авьяас, гар болон сэтгэл нийлсэн мэс заслын баг шаардагдах билээ.
ЭШС мэс заслын явцыг бvтнээр нь бичих нь барагдахгvй бөгөөд бололцоогvй (багшаар дамжиж сурдаг эрдэм гэж бодож байна) учир онолын хувьд зайлшгvй мэдэж ёстой зvйлvvдийг товч дурдья.
Элэг шилжvvлэн суулгах мэс засалд бvтэн элэг болон элэгний сегмент, донор элэгийг хоёр хувааж хоёр өвчтөнд шилжvvлэн суулгах (Splitting, Huckepack -"piggypack"- Technik) гээд хэлбэрээсээ хамаарч мэс заслын техник явц өөр өөр байдаг билээ. Энд зөвхөн сонгомол бvтэн элэг шилжvvлэн суулгах мэс заслын явцаас товч танилцуулья. Ихэнх тохиолдолд цаг хэмнэх, нөгөө талаас физиологийн үйл ажиллагааг их алдагдуулхгvйн vvднээс хоёр мэс заслын баг ажилладаг. Мэс засал нь дараахи vндсэн хэсгээс бvрдэх юм :
1. Донор элэгийг авах мэс засал
2. Эрхтэн хvлээн авагчийн эмгэг элэгийг авах мэс засал
3. Донор элгийг шилжvvлэн суулгах
1 ба 2-р мэс заслын явц ерөнхийдөө адилхан гэдэг нь эндээс харагдаж байна, vvнд 1-р мэс заслын зорилго нь элэгний артери болон vvдэн вен, цөсний ерөнхий цоргыг аль болох урт хадгалан авч vлдэхэд оршино.
Мэс заслын зvслэг, хvрэх зам нь хэвлийн дээд хөндлөн зүслэг бөгөөд баруун болон зvvн сvвээний хавирган догуур vргэлжилсэн ташуу зvслэг хийнэ. Дараа нь хэвлийн голын шугамын дагуу хийсэн уг зvслэгээс дээш өвчvv хvртэл зvслэг хийн өргөсгөнө. (Mercedes-Stern зvслэг гэж заримдаа нэрэлдэг, сайн харвал мерседесс машины эмблем шиг юм ).
- Хэвлийг нээсний дараа элэгний vvдэн хэсгийн бvх бvтцийг сайтар болгоомжтой ялгана. Yvнд : элэгний баруун, зvvн , ерөнхий артери , цөсний баруун, зvvн, ерөнхий цорго мөн vvдэн вен орно.
- Элэгийг мобилизаци хийх - супра болон ретро бvх бэхэлгээ холбоосоос нь салгах (Ligg.triangularia, Lig.falciforme)
Донор элэгийг болон эрхтэн хvлээн авагчийн эмгэг элэг авах мэс заслууд (hepatektomie)
Элэгийг бvрэн сулласны дараа элэгний ерөнхий артери, цөсний ерөнхий цорго, vvдэн вен болон хөндийн венийг элэгний дээр, доор тус бvр зохих хэмжээнд нь судасны хавчуураар хавчиж байгаад элэгийг тайрч авна. Ингэж донор болон эмгэг элэгээ авсны дараа эрхтэн хvлээн авагчийн Bypass -ын асуудал чухал байдаг . Учир нь элгийг тайрч авсны дараа доод хөндийн болон vvдэн венийн цус элгээр дамжин зvрх рvv ордог vйл ажиллагаа алдагдаж, ялангуяа мэс засал удаан vргэлжлэх тохиолдолд доод мөчид болон vvдэн венийн системд саатал vvсч улмаар зvрхний дутагдалд хvргэдэг. Тиймээс ялангуяа хvvхэд болон шаардлагтай бусад бvх тохиолдолд дээд хөндийн болон vvдэн вен (portal-venosen), дээд болон доод хөндийн венийн (veno-venosen) Bypass -уудыг мэс заслын явцад суулгах шаардлага гардаг. Yvнтэй зэрэгцээд авсан донор эрхтэнээ хадгалах-консервирунг хийх хэрэгтэй байдаг. Одоогоор хамгийн өргөн хэргэлэгдэж байгаа нь UW-уусмал бөгөөд донор элгээ суулгах хvртэл ишемийн хугацаа дунджаар 10-12 цаг байдаг (vvнд тээвэрлэлт, бэлтгэл орно).
Донор элгээ шилжvvлэн суулгах( Implantation).
Энэ шатанд доорхи анастомозуудыг амжилттай, аль болох бага хугацаанд, судас залгах техникийн өндөр тvвшинд хийх хэрэгтэй байдаг:
- vvнд элэгний дээд болон доодхи хөндийн венvvдийн, vvдэн венийн, элэгний артерийн, цөсний ерөнхий цоргын анастомозууд багтана. Цөсний ерөнхий цоргыг төгсгөл-төгсгөлөөр, хажуу-хажуугаар, ташуу хэлбэрийн гэсэн залгах аргууд байдаг. Хэрэв эрхтэн хүлээн авагчийн цөсний ерөнхий цорго бүгд авагдсан тохиолдолд (жишээ нь Клатцкинын хавдарын vед) choledochojejunostomie хийх шаардлагтай болдог.
- элгээ суулгасны дараа цус тогтоох, шалгах пробууд хийнэ. Мөн туршилтын холангиограмм зэргийн дараа хэвлийд гурсууд vлдээж хэвлийг хаана.
Мэс заслын дараахи байдал, хяналт
Элэгээ амжилттай шилжvvлэн сулгасны дараа өвчтөн тодорхой хугацаанд сэхээн амьдруулах-интессив эмчилгээний тасагт байх хэрэгтэй. Энд шаардлагатай бvх эмчилгээг дээд тvвшинд хийж (плазм, цус), зvрх судас, амьсгалын vйлийг бvрэн монитор системийн дор, шээс, бөөрний vйл ажиллагаа, элэгний vйлийг лабораторын байнга хяналтанд байлгах нь чухал.
Мэс заслын дараахи эрт vеийн хvндрэл болох зvрхний хэм алдагдал, уушигны эмболи, амьсгалын дутагдал зэрэг гарсан vед яаралтай арга хэмжээ авах техникийн болоод мэргэжлийн туслалцааны нөхцөл боломж энд л байдаг. Нэлээдгvй тохиолдолд мэс заслын дараа цус алдах хvндрэл гардаг, ийм vед яаралтай шалгах мэс засалд орох хэрэгтэй болдог. Заримдаа суулгасан эрхтэний анхдагч дутагдал - хvндрэл гарсан эхний 3-5 хоногт шинээр эрхтэн суулгах -ретрансплантаци хийх нь бий.
Өвчтний биеийн байдал нэлээн тогтворжоод, шарх нь цэвэр эдгэрсэн vед интессивээс ердийн тасаг руу шилжvvлнэ. Цаашид тухайн ЭШСТ -ийн хяналтанд байх шаардлагатай байдаг.